Udzielanie pierwszej pomocy – podstawy prawne.

Art. 162 Kodeksu Karnego

§ 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Pierwsza pomoc to czynności wykonywane przed przybyciem wykwalifikowanych służb ratunkowych (Pogotowie, lekarz, ratownik), których celem jest ratowanie życia i/lub ochrona zdrowia osób poszkodowanych.
Jakie są cele udzielania pierwszej pomocy?
- ograniczenie skutków wypadku, tj. urazów, jakie odnieśli poszkodowani
- zabezpieczenie miejsca wypadku
- przygotowanie chorego do transportu (w miarę możliwości)

Chcąc uratować czyjeś życie, należy postępować rozważnie i ostrożnie. Zastosuj trzy podstawowe zasady:
Chroń    pamiętaj o własnym bezpieczeństwie

Zgłoś    nie działaj w pojedynkę, powiadom o wypadku wykwalifikowane służby                   

Pomóż    rozpocznij swoje działania,

Zebranie wiadomości od poszkodowanych jest bardzo ważne i w niektórych przypadkach jest podstawą wiadomości o ilości poszkodowanych i o tym, co się tak naprawdę stało. Należy tego dokonać jak najszybciej ponieważ z upływem czasu może stać się to bardzo trudne ze względu na pogarszający się stan świadomości poszkodowanego lub brak świadków zdarzenia. W przypadku osoby przytomnej pomocne będzie zebranie wywiadu, a  przeprowadza się go według schematu :

Symptomy: należy zapytać poszkodowanego, rodzinę lub świadków o okoliczności poprzedzającą wypadek lub zachorowania np. jeśli poszkodowany skarży się na bóle w klatce piersiowej, trzeba się dowiedzieć czy ich wystąpienie nie poprzedził wysiłek fizyczny lub tez wcześniejsza choroba

Alergie: trzeba zapytać pacjenta czy jest na cos uczulony np. pokarm, czynniki zewnętrze czy też leki. W razie stwierdzenia, iż poszkodowany jest uczulony na pewien czynnik znajdujący się w jego otoczeniu należy niezwłocznie zabrać poszkodowanego w miejsca zdarzenia.

Medykamenty: wielu pacjentów (zwłaszcza tych w podeszłym wieku) jest leczonych na wiele przewlekłych chorób jednocześnie, dlatego należy ustalić czy pacjent właściwie zażył swoje leki.

Przebyte choroby/ciąża: wiele chorób przewlekłych może ulec gwałtownemu pogorszeniu. Należy od pacjenta uzyskać jak najwięcej informacji, również o ciężkich przebytych chorobach i operacjach.

 Lunch: należy uzyskać informacje o ostatnim spożywanym posiłku oraz przyjmowanych płynach. Objętości oraz czas spożywania posiłku mają ogromne znaczenie, ponieważ mogą one zaostrzyć przebieg chorób przewlekłych.

Ew. inne informacje: takie, które nam przychodzą do głowy, a mogą pomóc w ocenie stanu poszkodowanego

Nie możemy poszkodowanego oszukiwać, ale z drugiej strony nie możemy też  przekazać brutalnej prawdy. Dlatego w tego typu rozmowach należy bardzo ważyć swoje słowa i starać się zapewnić osobie poszkodowanej komfort psychiczny oraz poczucie bezpieczeństwa.

Jak wykonać poprawnie telefon na pogotowie?

Pamiętajmy, że wypadek jest sytuacją niespodziewaną i bardzo stresującą – nie tylko dla poszkodowanych. W związku tym zdarza się, że osoby, które potencjalnie mogłyby udzielić pierwszej pomocy, mogą wówczas „stracić głowę”. Dlatego tak ważna jest nauka i utrwalanie pewnych – czasami oczywistych – informacji, jakimi są m.in. numery telefonów ratunkowych. Dzięki temu w sytuacji zagrożenia pewne czynności można wykonywać bez zastanowienia.

ZAPAMIĘTAJMY!
999 – Pogotowie Ratunkowe
112 – Centrum Powiadamiania Ratunkowego
998 – Straż Pożarna
997 – Policja

Kiedy wzywamy pogotowie ratunkowe, należy podać dyspozytorowi następujące informacje.

1. Dokładna lokalizacja wypadku (adres z nazwą miejscowości). Podaj dyspozytorowi możliwie najdokładniejszą lokalizację zdarzenia, tak aby ambulans dotarł bez problemów.

2. Co się stało. W krótki i rzeczowy sposób opisujemy sytuację i rodzaj wypadku, np. wypadek samochodowy, wybuch gazu, porażenie prądem.

3. Stan poszkodowanych i ich liczba. W miarę możliwości opisz co się stało poszkodowanym, czy są przytomni, czy oddychają, czy widzisz krew.

4. Dodatkowe informacje. Często dyspozytor oczekuje od osoby zgłaszającej wypadek, aby podała, jakie czynności ratownicze wykonano i jakie są wykonywane obecnie

5. Nazwisko zgłaszającego i numer telefonu, z którego wykonywane jest połączenie. Koniecznie należy podać swoje dane i numer telefonu, z którego dzwonimy. Często zespół ambulans może nie odnaleźć miejsca wypadku i konieczna jest jego lokalizacja przez telefon. Dyspozytor może też do nas oddzwonić z prośbą o dodatkowe informacje.

Nigdy nie rozłączaj się jako pierwszy! Dyspozytor może mieć dodatkowe pytania!

 Bezpieczeństwo własne przy udzielaniu pierwszej pomocy.

Zakładaj zawsze rękawiczki ochronne przed kontaktem z osobą poszkodowaną. W przypadku ich uszkodzenia - zdejmij i przekaż służbom ratunkowym, zdezynfekuj ręce i załóż nowe rękawiczki. Podczas pracy nie należy ręką w rękawiczce dotykać oczu, nosa i jamy ustnej. Po zakończeniu wykonywanych czynności  zdejmij rękawiczki. Umyj i zdezynfekuj ręce. Wykazuj się szczególną ostrożnością przy kontakcie z ostrymi narzędziami i przedmiotami mogącymi spowodować urazy czy zranienia np. szkło, kawałki blachy.

Zawsze należy pamiętać o własnym  bezpieczeństwie  przy udzielaniu pomocy innej osobie, lepiej mieć jednego poszkodowanego niż samemu stać się ofiarą.
Zabezpieczenie miejsca zdarzenia.

Pierwszą czynnością lub etapem postępowania na miejscu wypadku jest ocena zdarzenia. Oceniając sytuację należy zadbać najpierw i przede wszystkim o własne bezpieczeństwo, a następnie o bezpieczeństwo poszkodowanego i osób postronnych. Istotnym elementem wstępnego postępowania jest ustalenie co się stało i ilu jest poszkodowanych. Po ocenie zdarzenia i rozpoznaniu niebezpieczeństwa należy zabezpieczyć odpowiednio miejsce wypadku, korzystając z pomocy innych osób oraz z odpowiedniego sprzętu np. trójkąt ostrzegawczy.

Zawsze należy zabezpieczyć miejsce wypadku tak, aby nie doszło do kolejnych zdarzeń, do zwiększenia liczby poszkodowanych i zwiększenia strat materialnych. Rozwiązaniem jest zlikwidowanie możliwości rozprzestrzeniania się czynników szkodliwych i niebezpiecznych np. zakręcić gaz, odciąć dopływ prądu, przy czym należy stale pamiętać o własnym bezpieczeństwie. Najważniejsze jednak jest przygotowanie miejsca zdarzenia na przyjęcie pomocy z zewnątrz.

Rana jest to przerwanie ciągłości tkanki skórnej lub błon śluzowych, np. jamy ustnej. Rozległość i głębokość ran zależy od rodzaju urazu, jego siły i miejsca, na które działał. Rany powstają na skutek działania:
•    czynników mechanicznych, które powodują rany cięte, rąbane, kłute, tłuczone, postrzałowe.
•    czynników termicznych, które wywołują oparzenia i odmrożenia,
•    czynników chemicznych, które wywołują oparzenia chemiczne, martwicę lub rozpuszczenie tkanek,
•    czynników elektrycznych, które wywołują oparzenia i zwęglenia tkanek.

Znając juz czynniki które mogą powodować rany możemy dokonać podziału ze względu na ich przyczynę powstawania:
Otarcie naskórka - powstaje najczęściej wskutek działania na skórę twardego, tępego narzędzia, upadku lub uderzenia o twarde chropowate podłoże; uszkodzeniu ulega tylko powierzchowna warstwa skóry.

Rana cięta - powstaje w następstwie działania ostrego narzędzia (nóż, szkło). Brzegi rany są gładkie i równe, ranie towarzyszy zwykle obfite krwawienie, a wypływająca krew usuwa zanieczyszczenia. co zmniejsza ryzyko zakażenia.
Rana kłuta - powstaje w wyniku zranienia ostrym długim przedmiotem (gwóźdź, sztylet): krwawienie zewnętrzne jest zwykle niewielkie, głębokie rany mogą spowodować rozległe uszkodzenia wewnętrzne z wystąpieniem krwotoku wewnętrznego; szczególnie niebezpieczne są rany kłute klatki piersiowej oraz brzucha ze względu na możliwość uszkodzenia płuc, serca, jelit oraz dużych naczyń krwionośnych.

Rana tłuczona - powstaje w wyniku uderzenia tępym narzędziem (kamień, młotek); brzegi rany są zgniecione i nierówne, krwawienie zewnętrzne jest skąpe, ponieważ naczynia krwionośne także ulegają zgnieceniu, co zwiększa ryzyko zakażenia.

Rana szarpana - powstaje przy gwałtownym wyszarpnięciu wbitego zakrzywionego przedmiotu np. haka. Brzegi rany są nierówne, poszarpane, w dnie rany widoczna jest poszarpana tkanka mięśniowa i tłuszczowa, często występuje ubytek skóry i głębszych tkanek.

Rana kąsana - jest to rana zadana zębami ludzi lub zwierząt, wiąże się z tym duże niebezpieczeństwo zakażenia zewzględu na bogatą florę bakteryjną jamy ustnej; szczególnie niebezpieczne są wirusy wścieklizny, które wraz ze śliną zwierząt mogą wniknąć przez najdrobniejsze otarcie naskórka, nawet wtedy, gdy ukąszenie nastąpiło przez ubranie.

Rana postrzałowa - może być spowodowana przez pociski z broni palnej albo przez odłamki wybuchającego pocisku. Pocisk lub odłamek może pozostać w tkankach (rana ślepa) lub przebić je na wylot (rana przestrzałowa): rana wlotowa pocisku jest mała i gładka, podczas gdy rana wylotowa jest większa, o postrzępionych brzegach.

Pierwsza pomoc przy zranieniach:
•    zatamowanie krwotoku (w przypadku dużego krwawienia).
•    brzegi niewielkich ran przemywamy wodą z mydłem lub wodą utlenioną, nigdy nie wlewamy niczego do środka rany
•    zabezpieczenie rany jałowym opatrunkiem - bezpośrednio na ranę kładziemy jałową gazę,
•    całość bandażujemy bandażem dzianym,
•    nie kładziemy na ranę waty, ligniny, chusteczki higienicznej, itp.,
•    nie dotykamy rany palcami ani żadnymi środkami niejałowymi,
•    nie usuwamy ciał obcych tkwiących w ranie,
•    unieruchomienie (jeśli zranienie jest duże i dotyczy kończyny).
•    ułożenie poszkodowanego w pozycji przeciwwstrząsowej, aby zapobiec rozwijaniu się wstrząsu pourazowego.
•    kontrolowanie czynności życiowych poszkodowanego (oddech i tętno).
•    zapewnienie poszkodowanemu komfortu termicznego i psychicznego
•    kontrolowanie tętna poniżej miejsca założenia opatrunku.
•    w przypadku przemoknięcia opatrunku nakładamy kolejną warstwę materiału chłonącego, którą mocujemy bandażem.

Określa się tak zespół objawów towarzyszących wielu schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. Objawy te są spowodowane nadmiernymi wyładowaniami neuronów i nieprawidłowym rozprzestrzenianiem się pobudzenia w mózgu.

Charakterystyczne są tu napady padaczkowe, którym towarzyszą objawy somatyczne, wegetatywne i psychiczne. Napady te powtarzają się z różną częstością. Mały napad padaczki (petit mal) jest to krótkotrwała utrata przytomności przypominająca „sen na jawie”. Może lecz nie musi poprzedzać wielki atak padaczki. Rozpoznanie:
•    Chory nagle „wyłącza się”, patrzy bezmyślnie przed siebie wykonuje dziwne, automatyczne ruchy, np. smakuje cos wargami, żuje,
•     wydaje dziwne dźwięki , bawi się ubraniem
•    Napad drgawek kończyn górnych i \ lub ruchy drgające warg, powiek lub głowy
•    Po powrocie do przytomności chory nie jest świadomy tego co robił

Aby pomóc takiej osobie należy posadzić go w bezpiecznym miejscu, odsunąć możliwe źródła niebezpieczeństw, mówić do niego spokojnie i uspokajać.
Wielki atak padaczkowy (grand mal) są to poważne zaburzenia pracy mózgu, powoduje gwałtowne ataki i poważną, czasem chwilową utratę przytomności. Spowodowane mogą być najróżniejszymi czynnikami, jak choroba mózgu (wady rozwojowe, uraz, krwawienia, zapalenia, guzy), leki, zatrucia, narkotyki, odstawienie alkoholu, zaburzenia metaboliczne, brak snu. Objawy : chory nagle pada na ziemię, traci przytomność, dochodzi do wyprężania kończyn i tułowia, czasami przygryzienie języka, ślinotoku, zsinienia spowodowanego bezdechem, zaburzenie funkcji zwieraczy (faza toniczna), wszystko to trwa kilka sekund, po czym następuje rytmiczne zrywanie (drgawki) kończyn i tułowia, utrzymujące się do 5 min (faza kloniczna). W czasie napadu może wystąpić tylko jedna z tych faz (napad toniczny lub kloniczny). Pierwsza pomoc:
•    ułóż chorego na boku by uchronić go przed zakrztuszeniem się - pozycja boczna ustalona, jeśli nie jest możliwe ułożenie chorego w tej pozycji, pozostawić na plecach
•    nie wkładać niczego pod głowę (koca, poduszki, kurtki itp.) - grozi to zapadnięciem się języka i utrudnieniem oddychania!! - częsty błąd popełniany przez przypadkowych świadków zdarzenia
•    nie podawać nic do picia
•    ochronić (szczególnie głowę i kręgosłup) przed okaleczeniem o okoliczne przedmioty - czyli np. przytrzymać z boku rękami, nie podnosić głowy chorego
•    nie powstrzymywać na siłę drgawek
•    rozpiąć pasek, kołnierz koszuli, aby ułatwić oddychanie
•    nie wkładać niczego między zęby, szczególnie nic twardego. Nie otwierać siłą zaciśniętych szczęk
•    zachować spokój, dopiero jeżeli po 2-3 minutach atak nie mija, wezwać pogotowie
•    po ataku osoba może mieć problem z logicznym kontaktem, mówieniem, kojarzeniem faktów i samodzielnym chodzeniem, więc powiedzieć spokojnie, co się stało i pomóc usiąść lub dojść do łóżka i pozwolić odpocząć. Należy sprawdzić, czy podczas napadu nie było mimowolnego oddania moczu (lub kału) i adekwatnie pomóc choremu. Najlepszą alternatywą po ustąpieniu napadu jest sen trwający 1-2 godziny. Napad naprawdę jest sporym wysiłkiem umysłowym i fizycznym dla organizmu.
•    lekarze zalecają po każdym napadzie wezwać pogotowie a przynajmniej jak najszybciej skontaktować się z lekarzem prowadzącym

Głównym celem podejmowania BLS (basic life support)jest dostarczenie tlenu do serca, mózgu i innych ważnych dla życia narządów, zanim dzięki zabiegom kwalifikacyjnym uda się przywrócić krążenia i oddychanie. Kluczową sprawą jest czas. Szanse na uratowanie życia są największe, jeśli podstawowe zabiegi resuscytacyjne zostaną podjęte przed upływem 4 min od momentu zatrzymania krążenia, a w ciągu 8 min możliwe będzie przystąpienie do zabiegów kwalifikowanych. Pomiędzy 4 a 6 minutą istnieje możliwość powstania uszkodzeń mózgu. Po 6 minutach od zatrzymania krążenia niemal zawsze dochodzi do uszkodzenia mózgu co nie zwalnia nas z podjęcia czynności ratowniczych.

„ABC” zabiegów resuscytacyjnych:

A - drogi oddechowe (Airway)
•    Udrożnienie górnych dróg oddechowych
•    poprzez rękoczyn żuchwa-czoło

B – oddychanie (Breathing)
Ocena: stwierdzenie braku oddechu
•    metoda usta – usta
•    metoda usta – nos
•    metoda usta – maska
•    sztuczne oddychanie

Wykazano, że objętość oddechowa 400 – 500 ml jest wystarczająca do zapewnienia nieprzytomnej osobie dorosłej odpowiedniej wentylacji. Objętość oddechowa ma być taka, by klatka piersiowa przy wykonywaniu wdechu unosiła się.

C – krążenie krwi (Circulation)
Przy połączeniu sztucznej wentylacji i uciskania klatki piersiowej częstotliwość wentylacji zależy zarówno od objętości oddechowej, jak i od częstości uciskania klatki piersiowej. Czas wdechu wynosi 1 sekunda  a cykl wdech- wydech trwa około 3 sekund. W celu osiągnięcia optymalnej perfuzji narządów ważnych do przeżycia, zaleca się uciskanie klatki piersiowej z częstością około 100/min.

W sytuacjach wyjątkowych(np. opory estetyczne, uraz twarzy) dopuszcza się stosowanie tylko masażu pośredniego serca.
Obecnie coraz częściej, w miejscach gdzie przebywa wielu ludzi (jak np. hipermarkety, lotniska), zaczynają pojawiać się automatyczne defibrylatory zewnętrzne (AED). Są one tak skonstruowane, że za pomocą komend głosowych prowadzą niedoświadczonego ratownika przez proces defibrylacji. Potrafią samodzielnie zdiagnozować pacjenta, a następnie zaproponować najlepszą metodę postępowania. Przy ich stosowaniu należy pamiętać, że:
•    elektrody powinny być ułożone tak, aby serce znajdowało się pomiędzy nimi (jedną elektrodę umieszcza się po prawej stronie mostka, pod prawym obojczykiem, drugą - w linii środkowej pachowej, na wysokości koniuszka serca),
•    u dzieci 1-8 lat należy stosować elektrody pediatryczne lub AED przystosowany do dzieci (w przypadku braku takiego można używać modelu dla dorosłych)
•    u dzieci do 1 roku życia należy przeczytać w instrukcji urządzenia czy w takim wypadku jest bezpieczne zastosowanie go

Brak świadomości, czyli nieprzytomność to taki stan, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce zewnętrzne. Przyczyny utraty świadomości są różne i można je podzielić na takie, które mają swoje źródło w centralnym układzie nerwowym, jak również pośrednio związane z tym układem. Przytomność można utracić na różny okres czasu. Może to być kilka minut jak przy omdleniu, kilka godzin (np. urazy czaszkowo-mózgowe) lub wiele dni. Poszkodowanego który utracił przytomność i nie ma żadnych urazów można  ułożyć w PBU czyli pozycję boczną ustaloną inaczej zwaną bezpieczną. Istnieje kilka wariantów pozycji bezpiecznej, każdy z nich ma swoje zalety. Żadna z pozycji nie jest idealna dla wszystkich poszkodowanych.  Pozycja powinna być stabilna, jak najbliższa ułożeniu na boku z odgięciem głowy i brakiem ucisku na klatkę piersiową, by nie utrudniać oddechu.

Zaleca następującą sekwencję postępowania w celu ułożenia poszkodowanego w pozycji bezpiecznej:

1.    zdejmij ew. okulary poszkodowanego,

2.    uklęknij przy poszkodowanym i upewnij się, że obie nogi są wyprostowane,

3.    rękę bliższą tobie ułóż pod kątem prostym w stosunku do ciała, a następnie zegnij w łokciu pod kątem prostym tak aby dłoń ręki była skierowana do góry,

4.    dalsza rękę przełóż w poprzek klatki piersiowej i przytrzymaj stroną grzbietową przy bliższym tobie policzku,

5.    drugą swoją ręką złap za dalszą kończynę dolną tuż powyżej kolana i podciągnij ją ku górze, nie odrywając stopy od podłoża,

6.    przytrzymując dłoń dociśniętą do policzka, pociągnij za dalszą kończynę dolną tak, by ratowany obrócił się na bok w twoim kierunku,

7.    ułóż kończynę, za którą przetaczałeś poszkodowanego w ten sposób, by zarówno staw kolanowy jak i biodrowy były zgięte pod kątem prostym,

8.    odegnij głowę ratowanego ku tyłowi, by upewnić się, że drogi oddechowe są drożne,

9.    gdy jest to konieczne, ułóż rękę ratowanego pod policzkiem tak, by utrzymać głowę w odgięciu,

10.     regularnie sprawdzaj oddech.

11.    poszkodowanego nieprzytomnego należy okryć kocem lub folią NRC, by zapewnić komfort termiczny; pamiętajmy również aby nie zostawiać poszkodowanego samemu sobie - jest nieprzytomny więc potrzebuje naszego wsparcia i pomocy.

Najczęściej spotykanym przypadkiem jest zachłyśnięcie, czyli dostanie się ciała obcego do tchawicy. Ma to miejsce bardzo często podczas rozmowy przy jedzeniu. Od razu wyzwala się naturalny odruch obronny organizmu w postaci kaszlu. Poszkodowany nie może złapać oddechu i wpada w panikę. Jeśli pomoc nie zostanie udzielona bardzo szybko, w efekcie braku tlenu następuje bezdech.
Jeśli niedrożność dróg oddechowych jest jedynie częściowa, poszkodowany zwykle jest w stanie usunąć niedrożność kaszląc, jednak przy całkowitym zatrzymaniu przepływu powietrza może nie być to możliwe. Stan ten może dotyczyć osoby, która właśnie jadła, lub dziecka, które wkładało do ust ciało obce. Poszkodowany, który doznaje zadławienia często chwyta się rękoma za gardło. Przy częściowej niedrożności dróg oddechowych poszkodowany będzie w stanie dużego stresu i będzie kaszlał. Może wystąpić świst wdechowy, dźwięk powstający przy próbie wdechu przez poszkodowanego. Przy całkowitej niedrożności dróg oddechowych poszkodowany nie jest w stanie mówić, oddychać lub kaszleć i może stracić przytomność.

Postępowanie:

a) jeśli poszkodowany oddycha - zachęcaj go do dalszego kaszlu nie podejmując dalszych działań;

b) jeśli występują objawy osłabienia lub poszkodowany przestał oddychać lub kasłać - przystąp do wykonywania uderzeń w okolicę międzyłopatkową.

Aby skutecznie wykonać powyższe:
- usuń z jamy ustnej widoczne fragmenty ciał obcych lub luźne protezy zębowe
- stań z boku i nieco za ratowanym
- podeprzyj jego klatkę piersiową jedną ręką i pochyl go mocno do przodu, tak, aby po przemieszczeniu ciała obcego wydostało się ono na zewnątrz, a nie przesuwało się w głąb dróg oddechowych
- wykonaj do pięciu gwałtownych uderzeń w okolicę międzyłopatkową nasadą drugiej ręki; celem powinna być próba usunięcia ciała obcego przy każdym kolejnym uderzeniu, a niewykonanie pełnej sekwencji pięciu uderzeń.

Jeśli zawiodą uderzenia w okolicę międzyłopatkową wykonaj rękoczyn Heimlicha (uciśnięcia nadbrzusza):
- stań za poszkodowanym i obejmij go dwoma rękami na wysokości nadbrzusza
- upewnij się, że poszkodowany jest mocno pochylony do przodu, tak, aby po przemieszczeniu ciała obcego wydostało się ono na zewnątrz, a nie przesuwało się w głąb dróg oddechowych
- zaciśnij dłoń w pięść i umieść ją pomiędzy pępkiem a wyrostkiem mieczykowatym (dolną krawędzią mostka). Obejmij pięść drugą dłonią i wykonaj gwałtowny ruch pięścią do wewnątrz i ku górze; ciało obce powinno zostać przemieszczone.

Jeśli nadal niedrożność nie została usunięta ponownie sprawdź jamę ustną pod kątem obecności ciał obcych, które można dosięgnąć palcem i kontynuuj sekwencję pięciu uderzeń w okolicę międzyłopatkową na przemian z pięcioma rękoczynami Heimlicha.

 Gdy na miejscu wypadku są poszkodowani lub doszło do nagłego zachorowania, należy podjąć czynności związane z oceną stanu poszkodowanych. Na czynności te składają się oceny:
•    przytomności (świadomości)
•    drożności dróg oddechowych
•    obecności lub braku oddychania
•    akcji serca i wydolności krążenia
obrażeń ciała poszkodowanego.

Ocena stanu poszkodowanego nie powinna trwać długo, optymalnie około 1 minuty. Ma ona na celu wykrycie podstawowych przyczyn ewentualnego zagrożenia życia i daje możliwość dokonania selekcji poszkodowanych na osoby wymagające pomocy natychmiast oraz te, którym pomoc może być udzielona nieco później. Ocenę można przerwać tylko w celu zapewnienia drożności dróg oddechowych lub podjęcia czynności ratujących życie.
Ocena przytomności Jeśli poszkodowany nie reaguje na głos i bardzo delikatne potrząsanie lub pociąganie płatka ucha, należy uznać, że jest nieprzytomny. Gdy reaguje na głos, należy wydawać mu proste polecenia, np. nakłonić, by spróbował ścisnąć rękę lub zmrużył oczy. Czasami poszkodowany nie reaguje słownie, ale jest w stanie wykonać proste polecenia.

Ocena drożności dróg oddechowych W czasie udzielania pomocy należy tak postępować, aby drogi oddechowe były drożne, a więc rozpiąć uciskające ubranie sprawdzić jamę ustną i usunąć z niej ciała obce (cukierki, gumę do żucia resztki pokarmu, wybite zęby, nieprzymocowaną protezę zębową) odgiąć głowę podciągnąć żuchwę. Należy spróbować wyciągnąć ciała obce z jamy ustnej, nie ruszając przy tym głową poszkodowanego i nie uciskając dróg oddechowych. Poszkodowanego przytomnego należy poprosić o wyplucie wszystkiego z jamy ustnej. Jeśli znajdują się w niej wymiociny, które utrudniają oddychanie, trzeba usunąć je chusteczką.

Poszkodowanemu, który leży na wznak, należy odchylić lekko głowę na bok i w tej pozycji usuwać ciała obce.
Ocena oddychania Oceniając drożność dróg oddechowych, należy przez 10 sekund obserwować oznaki oddychania, wsłuchiwać się w nie i starać się je wyczuć oraz: obserwować ruchy klatki piersiowej, nasłuchiwać przy ustach odgłosów wydawanych przy oddychaniu, starać się wyczuć wydychane powietrze własnym policzkiem.

Warto wiedzieć, że przyspieszone lub zwolnione oddychanie (przy normie od 10 do 24 oddechów na minutę) świadczy o złym stanie poszkodowanego. Należy zaobserwować, czy oddech jest płytki, normalny czy głęboki. Równie istotne jest, czy poszkodowany oddycha lekko, czy z trudnością.